1. Introductie REACH
Wat is REACH?
REACH (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) is de EU-verordening (EG) Nr. 1907/2006 die sinds 1 juni 2007 van kracht is. Het is het belangrijkste Europese kader voor het beheer van chemische stoffen.
Het hoofddoel: bescherming van mens en milieu tegen de risico's van chemische stoffen, terwijl het functioneren van de interne markt gewaarborgd blijft.
Kernprincipes
REACH draait op één basisprincipe: de bewijslast ligt bij de industrie, niet bij de overheid. Fabrikanten en importeurs moeten aantonen dat hun stoffen veilig gebruikt kunnen worden.
📖 Belangrijkste definities (Art. 3)
| Begrip | Definitie |
|---|---|
| Stof | Een chemisch element en de verbindingen ervan in natuurlijke toestand of verkregen door fabricage, inclusief additieven en onzuiverheden. |
| Mengsel | Een samenstel van stoffen in afgemeten verhoudingen, niet ontstaan bij een chemische reactie. |
| Voorwerp | Een object waarvan de vorm/functionele ontwerp meer bepalend is dan de chemische samenstelling. |
| Fabrikant | In de EU gevestigde persoon die een stof vervaardigt. |
| Importeur | In de EU gevestigde persoon die verantwoordelijk is voor invoer. |
| Downstreamgebruiker (DU) | Persoon die een stof gebruikt bij industriële of beroepsactiviteiten (geen fabrikant/importeur). |
| Enige vertegenwoordiger (OR) | EU-persoon aangewezen om importverplichtingen te vervullen (Art. 8). |
Wie valt eronder?
REACH is van toepassing op alle chemische stoffen — zowel industrieel vervaardigd als van nature voorkomend. Dit geldt voor stoffen zelf, in mengsels en in voorwerpen.
📖 Vrijstellingen
Van REACH vrijgesteld: radioactieve stoffen, stoffen onder douanetoezicht, afval, vervoerde gevaarlijke stoffen.
Van registratie vrijgesteld: levensmiddelen, geneesmiddelen, Bijlage IV-stoffen (minimaal risico), Bijlage V, gerecycleerde stoffen (indien reeds geregistreerd), polymeren (monomeren ≥2% en ≥1 ton wel), PPORD (5 jaar na kennisgeving).
2. Registratie
Wanneer is registratie verplicht?
De algemene registratieplicht geldt bij ≥1 ton/jaar per fabrikant of importeur. Stoffen in voorwerpen moeten geregistreerd worden bij >1 ton/jaar én als ze bedoeld zijn om vrij te komen.
Tonnagebanden en informatie-eisen (Art. 12)
| Tonnage | Bijlagen | CSR? |
|---|---|---|
| 1 – 10 ton/jaar | Bijlage VII | Nee |
| 10 – 100 ton/jaar | Bijlage VII + VIII | Ja |
| 100 – 1.000 ton/jaar | Bijlage VII + VIII + IX | Ja |
| ≥ 1.000 ton/jaar | Bijlage VII + VIII + IX + X | Ja |
Technisch Dossier (Art. 10)
Het registratiedossier bevat 10 verplichte onderdelen:
📖 Onderdelen technisch dossier
- Identiteit fabrikant/importeur
- Identiteit stof (naam, EG-nummer, CAS, samenstelling)
- Informatie over vervaardiging en gebruik
- Indeling en etikettering
- Richtsnoeren voor veilig gebruik
- Onderzoekssamenvattingen
- Uitgebreide onderzoekssamenvattingen
- Testvoorstellen
- Informatie over blootstelling
- Vertrouwelijkheidsverzoeken
CSR — Chemischeveiligheidsrapport (Art. 14)
Verplicht bij ≥10 ton/jaar. Het CSR bestaat uit twee delen:
- Deel A: Samenvatting risicobeheersmaatregelen
- Deel B: Identificatie, eigenschappen, gevarenbeoordeling, PBT/zPzB-beoordeling, blootstellingsbeoordeling
Procedures
📖 OSOR, IUCLID, Inquiry
OSOR (One Substance, One Registration): gezamenlijke indiening is verplicht. Alle registranten van dezelfde stof dienen samen in via een hoofdregistrant.
Inquiry (Art. 26): voordat u registreert, controleert u bij ECHA of de stof al geregistreerd is. ECHA brengt u in contact met mederegistranten.
IUCLID: software voor het opstellen van het registratiedossier. Indiening via REACH-IT.
ECHA-controle: Validatie → Business Rules → Indieningsnummer → TCC → Financiële volledigheid → Registratienummer.
3. CLP & Etikettering
CLP Verordening (EG 1272/2008)
De CLP-verordening (Classification, Labelling and Packaging) implementeert het UN GHS-systeem in de EU. Alle stoffen en mengsels moeten ingedeeld worden vóór marktintroductie.
Etiket-elementen (Art. 17)
| # | Element |
|---|---|
| 1 | Naam, adres, telefoon leverancier |
| 2 | Nominale hoeveelheid (consumenten) |
| 3 | Productidentificatie |
| 4 | Gevarenpictogrammen (ruitvormig, zwart/wit/rood) |
| 5 | Signaalwoorden: Danger of Warning |
| 6 | H-zinnen (gevarenaanduidingen) |
| 7 | P-zinnen (voorzorgsmaatregelen) |
| 8 | Aanvullende informatie |
H- en P-zinnen
- H200–299: fysische gevaren
- H300–399: gezondheidsgevaren
- H400–499: milieugevaren
- P100–599: algemeen, preventie, reactie, opslag, verwijdering
UFI — Unique Formula Identifier
De UFI is een 16-teken alfanumerieke code, verplicht op het etiket van gevaarlijke mengsels. Voorafgegaan door "UFI:" — gekoppeld aan de PCN-notificatie.
PCN — Poison Centre Notification (Art. 40)
Aanmelding bij de C&L-inventaris binnen 1 maand na marktintroductie. Inclusief UFI sinds 2020.
📖 Voorrangsregels pictogrammen
GHS01 > GHS02/GHS03 · GHS06 > GHS07 · GHS05 > GHS07 · GHS08 > GHS07
Danger gaat voor op Warning.
4. SDS & Informatieketen
Veiligheidsinformatieblad (SDS, Art. 31)
Een SDS is verplicht indien de stof/mengsel gevaarlijk (CLP), PBT/zPzB of SVHC-kandidaat is. Op verzoek ook bij lagere concentraties.
Taal: officiële taal van de lidstaat (Nederlands in Nederland). Kosteloos, papier of elektronisch, uiterlijk bij eerste levering.
De 16 Rubrieken (Bijlage II)
| # | Rubriek |
|---|---|
| 1 | Identificatie stof/mengsel en vennootschap |
| 2 | Identificatie gevaren (CLP-indeling, PBT/zPzB, endocrien) |
| 3 | Samenstelling en bestanddelen (SCL, M-factor, ATE) |
| 4 | Eerstehulpmaatregelen |
| 5 | Brandbestrijdingsmaatregelen |
| 6 | Maatregelen bij accidenteel vrijkomen |
| 7 | Hantering en opslag |
| 8 | Blootstellingsbeheersing / PBM (OEL, DNEL, PNEC) |
| 9 | Fysische en chemische eigenschappen |
| 10 | Stabiliteit en reactiviteit |
| 11 | Toxicologische informatie |
| 12 | Ecologische informatie |
| 13 | Verwijderingsinstructies |
| 14 | Transportinformatie (ADR/RID/IMDG) |
| 15 | Regelgeving |
| 16 | Overige informatie |
Uitgebreid SDS (e-SDS)
Verplicht bij ≥10 ton/jaar én gevaarlijk/PBT/zPzB. Het e-SDS bevat blootstellingsscenario's met:
- Operationele omstandigheden (OC's)
- Risicobeheersmaatregelen (RMM's)
De downstreamgebruiker moet de instructies opvolgen binnen 12 maanden na ontvangst.
📖 Bewaarplicht
Art. 36: SDS'en en relevante documentatie 10 jaar bewaren na laatste levering of gebruik.
5. SVHC, Autorisatie & Restricties
SVHC — Stoffen van Zeer Hoge Zorg (Art. 57)
Stoffen die aan één van de volgende criteria voldoen worden als SVHC aangemerkt:
| Art. | Criterium | Referentie |
|---|---|---|
| 57(a) | Carcinogeniciteit Cat 1A/1B | CLP Bijl. I §3.6 |
| 57(b) | Kiemcelmutageniteit Cat 1A/1B | CLP Bijl. I §3.5 |
| 57(c) | Reproductietoxiciteit Cat 1A/1B | CLP Bijl. I §3.7 |
| 57(d) | PBT | REACH Bijl. XIII |
| 57(e) | vPvB | REACH Bijl. XIII |
| 57(f) | Gelijkwaardig zorgniveau (o.a. endocriene verstoring) | Case-by-case |
Autorisatie (Bijlage XIV)
SVHC-stoffen kunnen op Bijlage XIV worden geplaatst. Dit betekent dat gebruik verboden is na de sunset date, tenzij autorisatie is verleend.
Twee autorisatieroutes
- Adequate control: blootstelling blijft onder DNEL/PNEC → risico adequaat beheerst.
- Socio-economische voordelen: voordelen wegen op tegen risico's, geen geschikte alternatieven. SEA verplicht.
📖 Analysis of Alternatives (AoA)
Bij elke autorisatieaanvraag moet een AoA worden ingediend: identificatie van geschikte alternatieven (veiliger, technisch en economisch haalbaar, beschikbaar). Indien alternatieven beschikbaar: substitution plan verplicht.
Restricties (Bijlage XVII)
Restricties beheersen onaanvaardbare risico's onafhankelijk van registratie. Vormen: volledig verbod (asbest), concentratielimieten (ftalaten), gebruikbeperkingen.
Bewaarplicht: 10 jaar na laatste levering.
6. Phoenix Metals Casus
🏭 Bedrijfsprofiel
Phoenix Metals B.V. extracteert vanadium uit SARU ash en staalslakken via een hydrometallurgisch proces. Locatie: PlantOne Rotterdam (demo + pilot). Output: V₂O₅ en vanadium-elektrolyt.
REACH-rechtspositie
Drie mogelijke posities voor de geproduceerde stoffen:
| Optie | REACH-rol | Kans | Voorwaarde |
|---|---|---|---|
| A | Fabrikant (Art. 3.8) | Laag | Stof is "nieuwwaarde" creatie |
| B | Recovered substances (Art. 2.7d) | Hoogst | Sameness check met geregistreerde stof |
| C | Downstream user | Laag | Stof reeds in mengsel geregistreerd |
🔑 Kerninzicht
Optie B (Recovered Substances) is het meest waarschijnlijk. Voorwaarde: de gerecoverde stof moet identiek zijn aan een reeds geregistreerde stof (sameness check). Dit bespaart aanzienlijke registratiekosten.
Stoffeninventarisatie
Grondstoffen (Invoer)
| Stof | CAS | Volume | REACH-status |
|---|---|---|---|
| Zwavelzuur (25-75%) | 7664-93-9 | <5 ton | Geregistreerd |
| Natriumhydroxide (50%) | 1310-73-2 | <10 ton | Geregistreerd |
| Aluminiumsulfaat | 10043-01-3 | <2 ton | Geregistreerd |
| Calciumoxide | 1305-78-8 | <1 ton | Geregistreerd |
| Magnesiumhydroxide | 1309-42-8 | <1 ton | Geregistreerd |
| Calciumhydroxide | 1305-62-0 | <1 ton | Geregistreerd |
Eigen Producten (Uitvoer)
| Stof | CAS | Volume | Regime |
|---|---|---|---|
| Vanadium(V) oxide V₂O₅ | 1314-62-1 | <0.5 ton | PPORD (Art. 9) |
| Vanadium-elektrolyt | UVCB mengsel | <0.2 ton | PPORD (Art. 9) |
| IJzeroxide Fe₂O₃ | 1309-37-1 | <0.5 ton | SR&D |
| Gips CaSO₄ | 7778-18-9 | <1 ton | SR&D / EoW |
⚠️ SVHC-alert
V₂O₅ is SVHC (sinds 2023), geclassificeerd als reprotoxisch 1B (H361fd). Autorisatie nodig bij >1 ton/jaar. Natriummetavanaadaat en trinatriumorthowanaadaat vallen onder CMR-regime.
Fasering & Budget
| Fase | Volume | Regime | Actie | Budget |
|---|---|---|---|---|
| Demo | ≤60 kg | PPORD/SR&D | Notificatie ECHA | ~€5.000 |
| Pilot (Q3'26–Q4'27) | 0.5–3 ton/jaar | PPORD + monitoring | Volume bewaken | €15.000–45.000 |
| FOAK | >1 ton/jaar | Volledige registratie | CSR + SIEF | €120.000–290.000 |
🏗️ PGS 15 Koppeling
PGS 15 van toepassing: ~405 kg ADR-klasse 8. Ondergrens 250 kg overschreden. Eisen: brandwerende opslag, vloeistofdichte vloer, ventilatie, blusmiddelen, lekbakken, scheiding, OPS-register, instructie en inspectie.
7. Kennistoets
Test je kennis over REACH en de Phoenix Metals casus. 10 vragen, directe feedback per vraag.
Vraag 1: Vanaf welk volume (ton/jaar) is registratie onder REACH algemeen verplicht?
Vraag 2: Wat betekent de afkorting OSOR?
Vraag 3: Hoeveel rubrieken bevat een volledig Veiligheidsinformatieblad (SDS)?
Vraag 4: Wat is een UFI?
Vraag 5: Welke van de volgende SVHC-criteria (Art. 57) verwijst naar PBT?
Vraag 6: Wat is de bewaarplicht voor SDS-documenten volgens REACH?
Vraag 7: Phoenix Metals B.V. wint vanadium uit welk soort materiaal?
Vraag 8: Vanaf welk volume is een Chemischeveiligheidsrapport (CSR) verplicht?
Vraag 9: Welke REACH-rol is het meest waarschijnlijk voor Phoenix Metals?
Vraag 10: V₂O₅ (vanadiumpentoxide) is geclassificeerd als:
Je score: